Jules Dassin

Της Τέα Βασσιλειάδου Φωτογραφία Νίκος Νταλαρής

Απαιτούμε την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα, γιατί θέλουμε να επανενώσουμε μια ενότητα!

Ονειρεύομαι να επιστρέψει το χαμόγελο στα πρόσωπα των Ελλήνων.

Ο άνθρωπος που αγάπησε την Ελλάδα στο πρόσωπο της Μελίνας Μερκούρη. Ο δημιουργός που λάτρεψε τη Μελίνα Μερκούρη στο πρόσωπο της Ελλάδας. Ο καλλιτέχνης που έκανε διάσημη την αγάπη του και την αποτύπωσε μαγικά στο χώρο της Έβδομης Τέχνης, πολίτης του κόσμου, πολίτης της χώρας μας, έχει αφιερώσει τα τελευταία χρόνια στον αγώνα που ξεκίνησε μαζί με την λαμπρή του σύντροφο, για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο στην Ελλάδα.

Ο δημιουργός που η ιστορία του κινηματογράφου τον έχει κατατάξει ανάμεσα στους εκλεκτούς με ταινίες που παραμένουν κλασικές και αποτελούν θησαυρό της έβδομης τέχνης έχει κατακτήσει τη γνώση να μπορεί να βλέπει μακριά, να "καδράρει" τα θέματα και να ρίχνει τα φώτα στην ουσία τους. Μιλώντας μαζί του αισθάνεσαι τη ζεστασιά της ειλικρίνειας, την ανιδιοτέλεια της προσφοράς και την ευαισθησία της υψηλής ποιότητας, του ανθρώπου και του καλλιτέχνη.
Για πολλούς οι ταινίες του Ζυλ Ντασσέν αποτελούν πηγή έμπνευσης και απόλαυσης. Για όλους οι πράξεις και η συνέπεια του σε έναν δίκαιο σκοπό είναι αιτία συνειδητοποίησης της ουσίας να αναγάγεις τη ζωή σε τέχνη. Επικεφαλής του Ιδρύματος Μελίνα Μερκούρη, δεν σταματά να εργάζεται, να ελπίζει και να ονειρεύεται με όνειρα της πραγματικότητας.

Πόσο αισιόδοξος αισθάνεστε για το μεγάλο θέμα της επιστροφής των Μαρμάρων του Παρθενώνα;

Γνωρίζω ότι είναι πολύ δύσκολο, αλλά πιστεύω ότι θα επιστρέψουν όταν θα υπάρξει ευαισθησία - κυρίως αυτό - και κατανόηση για το τι σημαίνουν τα Γλυπτά του Παρθενώνα στους Έλληνες. Δεν κατανοούν, ίσως, ότι δεν μπορείς να στερήσεις τον άνθρωπο από την περηφάνια του. Από ό,τι τον κάνει υπερήφανο. Είναι λάθος! Λάθος! Λάθος! Οι περισσότεροι στην Αγγλία συμφωνούν ότι είναι λάθος και υπάρχουν πολλοί, ακόμα και στο κόμμα του Μπλαιρ, που σταθερά υποστηρίζουν τον αγώνα μας. Είναι πολύ άσχημο το γεγονός ότι δεν έχουμε τελειώσει το Μουσείο της Ακρόπολης. Αυτό θα ήταν σημαντικό πλεονέκτημα. Όμως το Μουσείο θα γίνει πολύ όμορφο όταν τελειώσει.

Γνωρίζετε κατά πόσο η Μελίνα είχε συνειδητοποιήσει - όταν έθεσε αυτό το θέμα της επιστροφής των γλυπτών του Παρθενώνα - ότι άνοιγε τους Ασκούς του Αιόλου για την επιστροφή κλεμμένων θησαυρών από τις περιόδους της αποικιοκρατίας;

Το γεγονός είναι ότι το αίτημα για την επιστροφή τους πρωτοέγινε αμέσως μετά την Ανεξαρτησία της Ελλάδας. Έπειτα ατόνησε. Μία μέρα, αφού η Μελίνα είχε γίνει Υπουργός Πολιτισμού, ένας δημοσιογράφος από το BBC την ρώτησε ποια θα ήταν η πρώτη της ενέργεια ως υπουργού. Αμέσως του απάντησε "Θα ζητήσω την επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα" και μάλιστα δεν τα αποκάλεσε "ελγίνεια" όπως συνηθιζόταν. Αυτή της η απάντηση επαναδραστηριοποίησε το ζήτημα. Στην αρχή τα πράγματα δεν κυλούσαν πολύ καλά όμως σήμερα πια, αυτό έχει γίνει ένα δημοφιλές ζήτημα και δεχόμαστε προσκλήσεις από μεγάλα πανεπιστήμια της Μεγάλης Βρετανίας αλλά και σε άλλες χώρες για διαλέξεις και συζητήσεις. Σχεδόν κάθε πολιτιστικός οργανισμός αναγνωρίζει το δίκαιο αίτημα μας και μας βοηθάνε πολύ.

Κάποιοι λένε "Γιατί τα ζητάτε πίσω; Τα Μάρμαρα είναι ένας παγκόσμιος θησαυρός. Όπου κι αν βρίσκονται - έστω στο Βρετανικό Μοσείο - όλοι μπορούν να τα επισκεφθούν και να τα θαυμάσουν. Γιατί θέτετε ζήτημα ιδιοκτησίας για κάτι που ανήκει στην ανθρωπότητα;" Τι απαντάτε σ' αυτούς τους ισχυρισμούς;

Κατ' αρχάς, η Ελλάδα είναι πολύ διαλλακτική και έχει ήδη πει πως δεν τίθεται ζήτημα ιδιοκτησίας. Το αίτημα δεν είναι για την ιδιοκτησία αλλά ανταποκρίνεται στην ανάγκη της Ενότητας. Τα Μάρμαρα είναι κομμάτι ενός όλου, μιας ενότητας. Είναι παράλογο ένα μέρος των Γλυπτών του Παρθενώνα να είναι εδώ και ένα άλλο, αποκομμένο με τον πιο βίαιο τρόπο, να βρίσκεται τόσο μακριά. Αυτό που λέμε στους Βρετανούς είναι "Ας συνεργαστούμε". Αυτό που λέμε είναι "Θέλουμε να βάλουμε πίσω στη θέση του κάτι που έχει περιεχόμενο. Που είναι μέρος της ιστορίας και των μύθων της Ελλάδας". Εν τέλει, η απάντηση στο ερώτημα τους είναι "Θέλουμε να επανενώσουμε μια ... ενότητα!

Άλλο επιχείρημα ενάντια στο αίτημα μας είναι ότι τη επιστροφή των Μαρμάρων θα πυροδοτήσει παρόμοιες απαιτήσεις από πολλές χώρες, οι οποίες θα ζητήσουν τους θησαυρούς τους και αυτό θα σημάνει ότι τα μουσεία, που τώρα τα φιλοξενούν, όπως το Βρετανικό, θα αδειάσουν. Εσείς τι λέτε;

Πρώτον, αυτό το επιχείρημα δεν είναι έντιμο. Έχουν ήδη υπάρξει επιστροφές πολιτιστικών θησαυρών σε άλλες περιπτώσεις. Δεύτερον, τα μουσεία είναι τόσο γεμάτα που οι αποθήκες τους φυλάνε θησαυρούς κρυμμένους για πολλά χρόνια, επειδή ακριβώς δεν έχουν χώρο για να τους εκθέσουν. Όχι, όχι. Αυτό δεν είναι ένα έντιμο επιχείρημα από τη μεριά τους. Τέλος, επαναλαμβάνω: Δεν ζητάμε να μας επιστραφεί ένας πίνακας ή ένα άγαλμα. Ζητάμε τα μέρη ενός όλου. Δεν μπορεί το κεφάλι του αγάλματος της Αθηνάς να βρίσκεται εδώ και το σώμα εκεί. Όσοι διατυπώνουν τέτοιου είδους επιχειρήματα πρέπει να καταλάβουν ότι το δικό μας είναι ένα αίτημα μοναδικό και ξεχωριστό.

Μιλάμε για έναν δίκαιο σκοπό. Αλλά, αναρωτιέμαι, αρκεί αυτό. Είναι πάντα ο αγώνας για έναν δίκαιο σκοπό νικηφόρος;

Θα απαντήσω με μια άλλη ερώτηση: Τι θα συνέβαινε αν παίρναμε κεφάλαια από τη Μagna Carta και τα διασκορπίζαμε στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα; Αν απαντηθεί αυτό θα κατανοηθεί τι σημαίνει δίκαιος σκοπός.

Πως αντιδρά το κοινό στο ζήτημα αυτό; Όχι μόνον το κοινό στο εξωτερικό και κυρίως στην Αγγλία αλλά και το Ελληνικό κοινό;

Δεν υπάρχει κάποια αντίδραση που να έχει πάρει οργανωτική μορφή. Όμως πολλές χώρες στον κόσμο ήδη έχουν πάρει θέση, έχουν εκφράσει την υποστήριξη τους. Μεμονωμένοι άνθρωποι έχουν διατυμπανίσει ότι αυτό που συμβαίνει είναι λάθος και έχουν αναγνωρίσει την παγκοσμιότητα του ζητήματος. Όσο για τους Έλληνες, αυτό το αίτημα είναι η ουσία της ελληνικότητας, επειδή συνδέεται τόσο βαθιά με την ιδέα της δημοκρατίας, του πολιτισμού, του πολιτισμού της δημοκρατίας.

Κύριε Ντασέν, εφόσον το θέμα είναι ο πολιτισμός και καθώς η Ελλάδα υπήρξε "θέμα" σας σε πολλά από τα έργα σας, πιστεύετε ότι ο πολιτισμός είναι που κάνει την Ελλάδα να είναι αυτό που είναι;

Ο πολιτισμός κάνει τον κόσμο να είναι αυτό που είναι.

Και, ποια νομίζετε ότι είναι η μοναδικότητα - το ξεχωριστό - του ελληνικού πολιτισμού;

Κατά κύριο λόγο είναι ο τρόπος που προσεγγίζει την κοινωνία. Η δημοκρατία της. Οι σύγχρονες κοινωνίες οφείλουν το δημοκρατικό τους στάτους στην Ελλάδα. Είναι η γλώσσα της. Σχεδόν κάθε γλώσσα είναι στη βάση της Ελληνική. Και, για να επιστρέψουμε στο θέμα μας, πιστεύω ότι όλοι θα πρέπει να σκεφθούν το τι έχει προσφέρει η Ελλάδα στην παγκόσμια κουλτούρα. Μιλάμε για προσφορά τεράστια. Βαθιά. Ζωτικής σημασίας.

Πόσο ονειροπόλος είστε; Γιατί σίγουρα μιλάτε σαν ονειροπόλος.

Όχι, μιλάω πρακτικά για τον τρόπο που πρέπει εμείς οι άνθρωποι να προστατεύσουμε και να διαφυλάξουμε ό,τι μας έχει δοθεί μέσα στο σωστό του περιεχόμενο και την ουσία του.

Ας ονειρευτούμε, λοιπόν.

Δεν τον θεωρώ όνειρο αυτό.

Είναι ένα όνειρο που θα πραγματοποιηθεί.

Ας το ελπίσουμε.

Με την ελπίδα - ευχή λοιπόν, ας πούμε ότι τα Μάρμαρα του Παρθενώνα έχουν επιστρέψει στην Ελλάδα. Τι σημαίνει αυτό για τον κόσμο;

Σημαίνει ό,τι και για τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά. Σημαίνει κάτι παρόμοιο με το να πας σε μια συναυλία και να ακούσεις μόνον κομμάτια από την 9η Συμφωνία του Μπετόβεν και στη συνέχεια να πας σε μια άλλη και να ακούσεις ολόκληρο το έργο. Σημαίνει ό, τι και η γλώσσα. Ό,τι και η ηθική.

Για το σκοπό αυτό ποια είναι τα βήματα του Ιδρύματος Μελίνα Μερκούρη τώρα και στο άμεσο μέλλον;

Δεν σταματάμε ποτέ. Συνεργαζόμαστε πολύ με τους Άγγλους που είναι υπέρ του σκοπού μας, με διανοούμενους, καθηγητές πανεπιστημίων, βουλευτές. Ο στόχος μας όμως είναι να μετατρέψουμε το αίτημα μας σε παγκόσμιο αίτημα. Προς την κατεύθυνση αυτή έχουν ήδη γίνει πολλά. Έχουμε την υποστήριξη πολλών που θέλουν να διορθώσουν το λάθος.

Πιστεύετε ότι στη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων Αθήνα 2004 θα έχουμε τα Γλυπτά του Παρθενώνα, έστω και με τη μορφή ... δανείου;

Δεν το βλέπω. Ίσως εάν είχαμε το Μουσείο της Ακρόπολης έτοιμο. Όμως υπήρξαν αρκετά προβλήματα και χάσαμε ήδη έξι πολύτιμα χρόνια.

Χαρακτηρίζεστε ως Έλληνας για πολλούς λόγους. Όμως δεν είστε. Έχετε γεννηθεί στις ΗΠΑ και έχετε ζήσει πολλά χρόνια στη Γαλλία και σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Μήπως είστε ένας Οδυσσέας;

Όχι φυσικά. Θεωρώ τον εαυτό μου έναν πολίτη που εδώ και πολλά χρόνια ζει στην Ελλάδα ενώ πολλά χρόνια πριν γύριζε τον κόσμο. Τώρα το σπίτι μου είναι η Ελλάδα.

Τι ελπίζετε για την Ελλάδα; Τι ονειρεύεστε για την Ελλάδα; Τι σημαίνει Ελλάδα για σας;

Η Ελλάδα είναι το σπίτι μου. Ονειρεύομαι να γυρίσει το χαμόγελο στα πρόσωπα των Ελλήνων. Όταν ήρθα για πρώτη φορά, η πρώτη μου εντύπωση ήταν ότι οι Έλληνες απαιτούσαν από τη ζωή να είναι διασκεδαστική, ψυχαγωγική ακόμα κι όταν ήταν σκληρή. Ήθελαν να διασκεδάζουν. Ήθελαν το ίδιο και για τους φίλους τους. Για όλους. Κι αυτή ήταν μια στάση ζωής βαθιά κοινωνική. Αυτή τη διάθεση την αγάπησα πολύ. Και ελπίζω, με όλη μου την καρδιά, να επιστρέψει το χαμόγελο στη ζωή των Ελλήνων πάλι.

Αν θέλατε να κάνετε μια ταινία, μικρού μήκους για την Ελλάδα...

Αναζητώ μια ιδέα για να κάνω μια ταινία πάνω στο θέμα των Μαρμάρων, όμως είναι τόσο βασανιστικό το ζήτημα που δεν έχω βρει ακόμα τον τρόπο.

Ας "γυρίσουμε", λοιπόν, μια ταινία μικρού μήκους τώρα. Ποιες εικόνες της Ελλάδας θα βάζατε που να λένε "Αυτή είναι η Ελλάδα", που να καλούσε τους ξένους να επισκεφθούνε την Ελλάδα επειδή είναι .... Τι;

Πιστεύω ότι όσοι επισκέπτονται την Ελλάδα κουβαλάνε στις αποσκευές τους τα δώρα της. Είναι έτοιμοι να την αγαπήσουν. Είναι έτοιμοι να βρούνε όσα έχουν διαβάσει στα βιβλία και έχουν μάθει στα σχολεία. Προσπαθούνε να επικοινωνήσουν με τη λαμπρή της ιστορία. Ουσιαστικά θα έδειχνα όλους αυτούς να κουβαλάνε τα δώρα της Ελλάδας, την αγάπη και την αναγνώριση.